Nederlands algoritme voor visumaanvragen discriminerend

Het ministerie negeerde vorig jaar een advies van de interne privacy-toezichthouder. Daarin werd aanbevolen te stoppen met het gebruik van profilerende software bij de verstrekking van visa. Volgens de toezichthouder kan de digitale verstrekking van visa discriminatie in de hand werken. In de afgelopen jaren heeft de digitalisering ook geleid tot lange wachttijden, een slechte bereikbaarheid en een stijging van het aantal klachten van reizigers die Nederland willen bezoeken. Daarnaast zijn er door het inhuren van bedrijven die gevoelige persoonsgegevens verwerken, ook grote risico’s ontstaan op het gebied van privacyschendingen. Dit blijkt uit een onderzoek dat NRC en het journalistiek collectief Lighthouse Reports hebben gevoerd naar de software die wordt ingezet bij de beoordeling van Schengenvisa.

Lees ook: Discriminerend algoritme: Marokkaanse ten onrechte van fraude beschuldigd in Nederland

In 2012 moest het tweede kabinet-Rutte bezuinigen en werd ook bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in het aantal ambassades en medewerkers van het ministerie gesnoeid. Omdat de risicoscore bij het verwerken van visumaanvragen ook arbeidsintensief is, besloot het ministerie dat aanvragen voortaan digitaal worden ingezameld, centraal verwerkt en met behulp van software worden beoordeeld. Deze software baseert zich op eerdere aanvragen, persoonsgegevens en hits in databestanden van onder meer de marechaussee en immigratiedienst IND om een risicoscore te berekenen.

Saadia begon in de zomer van 2020 met de voorbereiding van een visumaanvraag voor haar tante in Tanger. Maar een afspraak maken bij VFS Global in Tanger, het bedrijf dat voor de Nederlandse overheid visumaanvragen verwerkt, bleek na maanden proberen onmogelijk. Ook mailen of bellen met de dienst lukte niet, ze kreeg elke keer een bandje of een automatisch gegenereerde e-mail. Na een klacht bij de Nederlandse ambassade werd ze opnieuw naar de visum-verwerker verwezen. Een neef van Saadia slaagde er tot haar verbazing wel in om een visum te regelen voor iemand. "Via een tussenpersoon. Mijn neef gaf me het nummer. Die moest ik 60 euro betalen. En nog eens 30 als het was gelukt. We hebben hem betaald, maar ook hij kreeg geen afspraak. Het is allemaal hartstikke corrupt", vertelt Saadia.

Lees ook: Nederland weigert visum aan Marokkaanse zanger

In reactie op vragen van NRC zegt het ministerie dat de wachtlijsten bij de visumaanvragen nu onder controle zijn door de aanwerving van nieuwe medewerkers. De doorverkoop van afspraken bij VFS Global is inmiddels niet meer mogelijk en er is ook een nieuwe ’factsheet’ gepubliceerd over het systeem. Er worden nu wel 33 procent aanvragen afgewezen, tegen eerder 3,5 procent, maar zolang de percentages stabiel blijven is er volgens Binnenlandse Zaken geen sprake van een "mogelijke bias".