België: moslima’s willen hoofddoek niet afnemen in openbare functies

De 43-jarige Hakima is al vier jaar consulente bij de Brusselse arbeidsbemiddelingsdienst Actiris, het enige Brusselse overheidsbedrijf dat het kledingstuk toelaat. "Net omdat het hoofddoekenverbod bij Actiris in 2015 is verworpen, heb ik daar gesolliciteerd. Ik heb altijd mijn hoofddoek willen aanhouden op het werk. Dat had als gevolg dat ik ondanks mijn bachelordiploma in communicatie heb gewerkt als verkoopster, coördinatrice en animatrice. Als ik zonder zou werken, zou ik het gevoel krijgen dat mijn persoonlijkheid in twee wordt gespleten. Op die manier heb je als vrouw met hoofddoek weinig vertrouwen in de overheid en in je werkomgeving. Moeten verbergen wie je bent, brengt frustraties met zich mee. Collega’s wéten dat we de hoofddoek dragen, doordat ze ons in de lift of op de parking tegenkomen. Het is dus hypocriet om op de werkvloer te doen alsof dat niet zo is."

Hakima heeft wel het gevoel dat ze zichzelf dubbel zo hard moet bewijzen omdat ze weet welke vooroordelen er spelen. "Soms ben ik moe of heb ik een slechte dag, maar dan herinner ik me dat ik dat recht niet heb doordat ik een hoofddoek draag". Bij Actiris kwamen er volgens Hakima geen klachten binnen over de neutraliteit van vrouwen die er werken met hoofddoek. "Het is je werk, je diensten die neutraal moeten zijn." Ze hoopt dan ook dat de MIVB de nieuwe Actiris wordt. "Of je nu een hoofddoek draagt of niet: niemand is neutraal. T-shirts met politieke of artistieke boodschappen kunnen, maar een hoofddoek vormt een probleem. Onder de Brusselaars zijn nu eenmaal mensen met een donkere huidskleur en vrouwen die een hoofddoek dragen. De werkvloer moet die realiteit weerspiegelen."

De 35-jarige Djemila (niet haar echte naam) werkt al twaalf jaar bij een Brussels OCMW, waar het dragen van een hoofddoek vanwege het neutraliteitsprincipe niet combineerbaar is met het uitvoeren van een openbaar ambt. Djemila neemt daarom haar hoofddoek af om te werken. Ze begon als administratief medewerker en is inmiddels teamleidster. Dat zou volgens haar niet mogelijk geweest zijn als ze had gestreden om haar hoofddoek aan te kunnen houden tijdens het beoefenen van haar functie. "Als ik ooit had gevraagd of dat een mogelijkheid was, had ik die promotie nooit gekregen. Een collega kwam er wel voor uit. Na jaren goed werk leveren, had ze nog steeds geen zicht op doorgroeimogelijkheden. Dus heeft ze uiteindelijk haar ontslag ingediend." Het afnemen van de hoofddoek veroorzaakt voor haar wel een dagelijkse interne strijd. "Sommige ochtenden twijfel ik of ik me wel goed genoeg voel om mijn job goed uit te voeren. Ik kan niet volledig mezelf zijn en voel me daar niet goed bij, maar ik kan niet anders. Financieel kan ik het me niet permitteren om weg te gaan. Nu krijg ik goede evaluaties en is iedereen heel tevreden over mijn werk."

De 31-jarige Imane is leerkracht in de islamitische school La Vertu en woordvoerster van het ’Collectif les 100 Diplômées’. Werken zonder hoofddoek is voor de leerkracht secundair onderwijs geen optie, maar er is voor haar niet zoveel te kiezen. "Brussel telt slechts een viertal scholen, twee katholieke en twee islamitische, die niet aan het neutraliteitsprincipe onderworpen zijn. Momenteel geef ik lessen Frans, maar ik ben opgeleid om Sociale en Menswetenschappen te geven." Tijdens sollicitatiegesprekken kreeg Imane vaak te horen dat ze mag beginnen als ze haar hoofddoek afneemt. "En dan is het voor mij volmondig ’nee’. Op die manier vragen ze me een deel van mijn identiteit weg te nemen, wat ik heel heftig vind. Het dragen van de hoofddoek is één van mijn fundamentele vrijheden: het is mijn individuele keuze om op die manier mijn religie uit te drukken. Andere moslimvrouwen kiezen om de hoofddoek niet te dragen, en dat respecteer ik ook. Daar gaat het net om: een volwassen vrouw haar eigen keus laten maken." Imane vindt de stelling dat een hoofddoek vrouwen zou onderdrukken dan ook hypocriet. "Hoezo wil je ons ‘bevrijden van onderdrukking’ door ons op te leggen wat we wel of niet mogen dragen?"

Imane heeft ook haar bedenkingen over het neutraliteitsprincipe. "Wat je ook draagt, je wordt altijd geleid door je eigen meningen. Dat uniformen daar weinig aan veranderen, zien we nog het meest van al bij de politie. Daar blijft sprake van geweld als gevolg van racisme en seksisme. Neutraliteit gaat niet over je kledij, maar over je handelen. Natuurlijk moeten er sancties komen wanneer ik als vrouw met een hoofddoek iemand niet juist behandel. Maar ik krijg op veel werkplaatsen zelfs de kans niet om me te bewijzen: er wordt op voorhand al van uitgegaan dat ik het niet correct zou doen". Imane hoopt dan ook dat de MIVB zal opkomen voor inclusiviteit. "Als geluisterd wordt naar het oordeel van de rechtbank, kan de dienst eindelijk de Brusselse diversiteit op een juiste manier gaan weerspiegelen. Het is om te beginnen al choquerend dat slechts negen procent van hun werknemers vrouwen zijn. We zijn 2021; het is hoog tijd voor een mentaliteitswijziging."