Islamitische scholen belangrijk voor emancipatie moslims in Nederland

Theoloog en pedagoog Bahaeddin Budak sprak voor zijn onderzoek uitvoerig met zestien bestuurders en directeuren, die langer dan tien jaar actief zijn of waren, bij hun islamitische basisscholen. Zij hebben de identiteit van het islamitisch basisonderwijs in Nederland zien veranderen. "Islamitische basisscholen hebben laten zien dat ze typisch Nederlands zijn. Net als katholieke en protestantse scholen hebben ze hun plek moeten veroveren in het Nederlandse onderwijslandschap", vertelt Budak. "Dit gebeurde vaak naar aanleiding van politiek en maatschappelijk wantrouwen en druk van buitenaf".

"Ik heb in totaal vijf keermomenten vastgesteld die cruciaal zijn geweest voor de identiteitsontwikkeling van islamitische basisscholen in Nederland", vertelt Budak. Het eerste keermoment is de oprichting van de islamitische scholenkoepel ISBO geweest. Daarvoor sloten nieuwe islamitische basisscholen zich aan bij katholieke, protestantse of openbare scholenkoepels. Maar daar bungelden ze er een beetje bij. Na de oprichting van de ISBO ontstond de mogelijkheid om kennis met elkaar te delen en nieuwe aanvragen te ondersteunen. Ook gingen scholen samen nadenken over hoe de identiteit in de praktijk vorm kon krijgen."

Ook 9/11 was een belangrijk keermoment in de identiteitsontwikkeling van het islamitische basisonderwijs. "Daarna veranderde de kijk van de Nederlandse overheid op islamitische basisscholen compleet. Er kwam wet- en regelgeving om bijvoorbeeld de oprichting van nieuwe islamitische basisscholen te belemmeren. Maar ook kwamen de scholen als groep onder het vergrootglas van de Onderwijsinspectie, de media en zelfs de Binnenlandse Veiligheidsdienst (nu de AIVD) te liggen. Was er bijvoorbeeld bij een school een verdenking van extremistische invloeden, dan werden alle islamitische basisscholen gecontroleerd."

Dit zorgde voor een verandering van de islamitische identiteit op de basisscholen, sommige scholen besloten sindsdien om godsdienstonderwijs nog enkel aan te bieden in het Nederlands en niet meer in het Turks of Arabisch. Vrouwelijke niet-moslim-leerkrachten moesten op de scholen niet meer verplicht een hoofddoek dragen. "Er is afgestapt van regels die niet per se islamitisch zijn, het dynamische proces van identiteit heeft een volwassenwording doorgemaakt, zo zie ik dat. Daarnaast hebben schoolbesturen moeten laten zien wie ze zijn, ze moesten zich verantwoorden en zijn daardoor strijdbaar geworden."