Atlasgebergte sleutel tot mysterie Canarische Eilanden

De studie, recentelijk gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Earth-Science Reviews, is het werk van een multidisciplinair team van de Complutense Universiteit van Madrid, de Universiteit van La Laguna en het Spaanse Geologische en Mijnbouwkundige Instituut (IGME-CSIC). De onderzoekers komen tot de conclusie dat de vorming van de eilanden niet te danken is aan een vaste hotspot in de aardmantel, maar aan breuken in de lithosfeer, veroorzaakt door de interactie met het Atlasgebergte.

Lees ook: Canarische aboriginals hadden Marokkaanse roots (onderzoek)

De studie presenteert drie belangrijke punten die de klassieke hotspot-theorie tegenspreken. Ten eerste is er de afwezigheid van een verticaal magmakanaal. In tegenstelling tot Hawaï, waar een diep kanaal is geïdentificeerd waardoor magma opstijgt, is een dergelijke structuur na decennia van geofysische studies op de Canarische Eilanden niet gedetecteerd. Ten tweede zijn er gelijktijdige erupties op meerdere eilanden vastgesteld. Historische en geologische gegevens tonen aan dat verschillende Canarische Eilanden tegelijkertijd vulkanisch actief zijn geweest. Tot slot is er sprake van een abnormale tektonische opheffing. Terwijl Hawaïaanse vulkanen na verloop van tijd wegzakken door het gewicht van de oceanische lithosfeer, hebben bepaalde delen van de Canarische Eilanden, zoals Fuerteventura, opheffingen tot wel 2000 meter gekend. Dit duidt op de aanwezigheid van opheffende tektonische krachten.

De onderzoekers stellen dat de vorming van de archipel meer verbonden is met platentektoniek dan met diepe mantelprocessen. Volgens deze nieuwe hypothese hebben de spanningen die zijn ontstaan door de botsing en interactie tussen de Afrikaanse plaat en het Atlasgebergte diepe breuken in de oceanische korst veroorzaakt. Deze breuken zouden het magma in staat hebben gesteld om op te stijgen en zo vulkanische eilanden te vormen.

Lees ook: Knaagdier uit Marokko veroorzaakt chaos op Canarische Eilanden

Deze hypothese verklaart niet alleen de lange duur van de vulkanische activiteit op de Canarische Eilanden, die voor sommige eilanden meer dan 20 miljoen jaar beslaat, maar ook onverklaarde geologische fenomenen, zoals de aanwezigheid van hooggelegen mariene sedimenten op Fuerteventura. Deze sedimenten wijzen op actieve tektonische opheffingsprocessen. De auteurs van de studie stellen dat deze bevindingen "ons begrip van de vulkanische risico’s in de archipel veranderen", en leggen uit dat "uitbarstingen geen voorspelbaar migratiepatroon zouden volgen, maar op meerdere punten in het gebied kunnen plaatsvinden, afhankelijk van de regionale tektonische dynamiek".