Klimaatironie in Marokko: regen brengt nieuwe plaag met zich mee
Na jaren van aanhoudende droogte hebben recente regenbuien in het zuidoosten van Marokko de weiden weer groen gekleurd. Deze welkome vochtigheid heeft echter geleid tot een...
- Marokko
Een reeks zware klimaatrampen heeft mogelijk veel meer veranderd in de Marokkaanse geschiedenis dan tot nu toe werd aangenomen. Nieuw onderzoek legt een verband tussen droogte, hongersnood en epidemieën en een opvallende verschuiving van kennis en cultuur naar het platteland.
Onderzoeker Jonas Burkhard van Yale University analyseerde historische biografieën van Marokkaanse geleerden, oude kronieken, jaarringen van bomen en grote hoeveelheden historische teksten. Zijn studie verscheen op 22 september in het International Journal of Middle East Studies.
Op Bladna.nl: Marokko gaat boeren voortaan tot in hun waterpompen controleren
Uit de studie van Cambridge University Press blijkt dat vanaf de eerste helft van de 17e eeuw steeds meer Marokkaanse geleerden buiten de grote steden actief waren.
Dat gebeurde in een periode waarin Marokko met uitzonderlijk lange droogtes werd geconfronteerd. De klimaatgegevens wijzen op herhaalde droge jaren tussen 1607 en 1663, met bijzonder zware periodes in 1613, 1625, 1631 en 1661.
Vooral steden als Fez werden hard geraakt. Een Joods-Marokkaanse kroniek stelt dat de hongersnood van 1613 en 1614 in Fez ongeveer 7000 moslims het leven kostte. Een andere historische bron spreekt over 4600 doden tijdens de eerste maanden van 1614. Fez zou destijds ongeveer 100.000 inwoners hebben gehad.
De voedseltekorten veroorzaakten ook conflicten. Tijdens de droogte van 1650 zouden inwoners van Fez Jdid de watertoevoer naar Fez el-Bali hebben afgesloten, waarna zware gevechten uitbraken.
Nog dramatischer zijn de berichten over de hongersnood die in 1661 begon. Volgens een kroniek zouden in één wijk van Fez 670 van de 700 mannen zijn overleden. De onderzoeker benadrukt dat dergelijke eeuwenoude cijfers niet dezelfde nauwkeurigheid hebben als moderne bevolkingsstatistieken.
Naast de droogte en hongersnood werd Marokko herhaaldelijk getroffen door pestepidemieën. Fez en Marrakech kregen volgens historische bronnen onder meer te maken met uitbraken in 1605, 1606, tussen 1625 en 1627, in 1636, 1662 en tussen 1677 en 1680.
Een eerder onderzoek schatte dat de epidemie van 1625 tot 1627 mogelijk tot 30% van de Marokkaanse bevolking heeft gedood. Grote steden waren extra kwetsbaar doordat ze verbonden waren met belangrijke handelsroutes.
Op het platteland waren de omstandigheden anders. Bergachtige en droge gebieden waren minder gunstig voor de verspreiding van sommige ziektes. Zaouïa’s beschikten bovendien vaak over landbouwgrond, vee, waterbronnen en steun van omliggende gemeenschappen.
Plaatsen als Tamegroute, Dila, Iligh en gebieden rond de Jbel Ayachi werden daardoor steeds belangrijker voor studenten en geleerden. In de Draa-vallei vormden dadels bijvoorbeeld een voedselbron die beter bestand was tegen lange droge periodes.
De verschuiving had volgens Burkhard ook culturele gevolgen. Plattelandsgebieden, landschappen en lokale gemeenschappen verschenen steeds vaker in teksten en gedichten. Tegelijk groeide de productie van literatuur in het Tamazight.
De historische relatie tussen droogte en de ontwikkeling van Marokko krijgt extra betekenis nu het land opnieuw miljarden investeert in waterzekerheid. Zo worden momenteel vier grote damprojecten in Noord-Marokko versneld uitgevoerd.
Op Bladna.nl: Satellietbeelden tonen grote natuurlijke transformatie Noord-Marokko
Volgens de onderzoeker waren de landelijke gebieden in de 17e eeuw dus niet alleen een toevluchtsoord tijdens crises. De verplaatsing van geleerden uit de steden hielp ook de intellectuele cultuur van Marokko blijvend te veranderen en gaf landelijke en Amazigh-invloeden een grotere plaats.
Lees meer
Na jaren van aanhoudende droogte hebben recente regenbuien in het zuidoosten van Marokko de weiden weer groen gekleurd. Deze welkome vochtigheid heeft echter geleid tot een...
De aanhoudende droogte in Marokko leidt tot ingrijpende maatregelen, met name in de provincie Ouarzazate. Om de kritieke watertekorten het hoofd te bieden, heeft het ministerie...
Zware regenval heeft meren doen ontstaan tussen de zandduinen van de woestijnstad Merzouga, vlakbij Errachidia in het zuidoosten van Marokko. Dit fenomeen is in decennia niet...
Het noorden van Marokko ondergaat momenteel een opmerkelijke natuurlijke transformatie. Na een periode van aanhoudende droogte hebben recente weersomstandigheden het landschap...
Na een extreme droogte van 7 jaar zet Marokko grootschalige middelen in om de watervoorraad veilig te stellen. Ondanks een herstel begin 2026, bereidt het koninkrijk zich voor...
