Vrouwen in Marokko verliezen alles bij echtscheiding

De lopende hervorming van de Marokkaanse Moudawana (Familiecode) wekt veel verwachtingen, maar de economische bescherming van vrouwen bij een scheiding blijft een onderbelicht kritiekpunt. Het huidige juridische kader voor vermogensverdeling creëert een kwetsbare positie voor veel vrouwen, waarbij hun jarenlange bijdragen aan het huishouden nauwelijks worden erkend, zo belicht een rapport van Policy Paper uit 2024.

Lees ook: Marokkaanse vrouwen dupe bij scheiding

Het kernprobleem ligt bij artikel 49 van de Familiecode uit 2004. Dit artikel stelt standaard de scheiding van goederen in, wat betekent dat elke partner eigenaar blijft van wat op zijn of haar naam staat. Hoewel koppels de mogelijkheid hebben om via een contract afspraken te maken over het gemeenschappelijke vermogen, wordt hiervan zelden gebruikgemaakt. Vooral in landelijke en volkse gebieden zijn dergelijke formele huwelijkscontracten niet de norm.

Zonder een dergelijk contract ligt de bewijslast volledig bij de vrouw. Om aanspraak te maken op het gezinsvermogen, moet zij tastbaar bewijs leveren van haar financiële bijdrage aan de verwerving ervan. Dit is vaak een complexe, zo niet onmogelijke, opgave, aangezien onroerende en roerende goederen systematisch alleen op naam van de man worden geregistreerd. Rechters baseren hun beslissing in veel gevallen uitsluitend op de officiële eigendomstitels.

Lees ook: Moudawana: wijzigingen voor Marokkanen in het buitenland

Deze moeilijkheid in bewijsvoering heeft directe gevolgen. Sommige vrouwen voelen zich genoodzaakt afstand te doen van hun legitieme vermogensrechten om een scheidingsprocedure te versnellen. De situatie wordt verergerd door praktijken van vermogensverhulling, zoals het registreren van bezittingen op naam van derden of het niet fiscaal aangeven ervan, met als doel activa te onttrekken aan mogelijke claims van de vrouw.

Naast de directe financiële bijdrage vormt onbetaald huishoudelijk werk een ander significant obstakel. Hoewel huishoudelijk beheer en kinderopvoeding worden erkend als bijdragen aan de lasten van het huishouden volgens de Grondwet van 2011 en geratificeerde internationale verdragen, vertalen deze zich niet in concrete economische rechten. Het eerdergenoemde rapport wijst op een gebrek aan training bij magistraten over het waarderen van deze bijdrage, waardoor deze geen kwantificeerbare waarde krijgt bij de ontbinding van het huwelijksvermogen.

Lees ook: Bemiddeling moet Marokkaanse huwelijken redden

Als reactie op deze problematiek stellen verschillende experts een technische oplossing voor: de invoering van een wettelijk stelsel van gemeenschap van aanwinsten als standaardoptie. Dit systeem, in veel landen gangbaar, zou ervan uitgaan dat alle tijdens het huwelijk verworven goederen gemeenschappelijk zijn, tenzij het tegendeel wordt bewezen. Een dergelijke maatregel zou de bewijslast omkeren en een eerlijkere verdeling garanderen door impliciet de niet-monetaire bijdragen van elke partner te erkennen.

Met 24.000 geregistreerde echtscheidingen in Marokko in 2024, waarvan een groot deel met wederzijds goedvinden, is de urgentie van dit vraagstuk aanzienlijk. Zonder een duidelijke herziening van de mechanismen voor vermogensverdeling, dreigt de hervorming van de Moudawana een juridische en financiële onzekerheid te laten voortduren die voornamelijk vrouwen treft die hun economische zelfstandigheid hebben opgegeven ten behoeve van het gezinsleven.