De werving voor uitbuiting in de Italiaanse landbouw begint steeds vaker al in het land van herkomst. Netwerken zoeken potentiële werknemers in onder meer Marokko, Pakistan, India en Bangladesh, blijkt uit een nieuwe analyse van de Global Initiative Against Transnational Organized Crime.
Lees ook : Italië en Spanje verscheuren elkaar, Marokkanen betalen prijs
De belofte is aantrekkelijk: via het Italiaanse Decreto Flussi krijgen werknemers van buiten de Europese Unie binnen jaarlijkse quota de mogelijkheid om legaal naar Italië te komen voor werk.
Maar voordat ze vertrekken, betalen veel kandidaten volgens de onderzoekers al duizenden euro’s aan commissies en bemiddelingskosten. Daardoor beginnen ze hun verblijf in Europa soms met een flinke schuld.
Beloofde werkgever blijkt niet te bestaan
In 2024 ontmantelden de Italiaanse autoriteiten een netwerk dat duizenden frauduleuze aanvragen indiende via de zogenoemde ‘click days’ voor arbeidsvergunningen. Migranten betaalden volgens het onderzoek tot 2000 euro om een plaats in het systeem te bemachtigen. Na afloop van de procedure ontdekten sommigen dat het bedrijf dat hen zogenaamd zou aannemen verdwenen was, niet kon worden gevonden of nooit van plan was geweest hen werk te geven.
Zonder reguliere baan en met schulden kunnen werknemers vervolgens afhankelijk raken van de tussenpersonen die hun reis hebben georganiseerd. Daar kan het systeem overgaan in het zogenoemde caporalato: illegale arbeidsbemiddeling waarbij tussenpersonen grote controle over landbouwarbeiders uitoefenen.
Die controle beperkt zich niet altijd tot het vinden van werk. Netwerken kunnen ook vervoer naar afgelegen velden, huisvesting en toegang tot documenten regelen. Werknemers betalen soms hoge bedragen voor vervoer en slechte accommodatie. Wanneer ze door die afhankelijkheid feitelijk niet meer kunnen vertrekken, kan volgens de onderzoekers sprake zijn van dwangarbeid.
Het probleem beperkt zich bovendien niet tot Zuid-Italië. Dergelijke netwerken zijn ook aangetroffen in Lombardije, Veneto, Emilia-Romagna, Toscane en Piemonte. De Global Initiative spreekt inmiddels van een nationaal systeem van uitbuiting.
De arbeidsuitbuiting maakt deel uit van een veel grotere criminele economie die in Italië bekendstaat als de "agromaffia". Daaronder vallen onder meer voedselfraude, prijsmanipulatie, landroof, misbruik van publieke middelen en afpersing. De jaarlijkse illegale omzet van dat systeem wordt op ongeveer 25 miljard euro geschat.
Lees ook : Na drama in Ceuta moeten Marokkaanse families 2500 euro ophoesten om dierbaren terug te krijgen
De netwerken stoppen ook niet bij de Italiaanse grens. Volgens de analyse zijn verbanden met soortgelijke arbeidsbemiddeling aangetroffen in onder meer België, Duitsland, Spanje en Nederland.