De onmogelijke verdeling van de Sahara

Geconfronteerd met de status quo die al drie jaar heerst in het proces om dit conflict op te lossen, uitte De Mistura zijn teleurstelling tegenover de Veiligheidsraad. In een "eerlijke evaluatie" van de situatie sprak de VN-gezant over de "frustratie en wanhoop" van de Sahrawi, die hij constateerde tijdens zijn bezoek begin oktober aan de vluchtelingenkampen in Tindouf (Algerije). Hij noemde ook de oorlogszuchtige intenties van het Polisario Front sinds de aankondiging van het verbreken van het staakt-het-vuren in november 2020 en de aanhoudende "vijandigheid" tussen Rabat en Algiers.

Lees ook: "Marokkaanse identiteit Sahara is onweerlegbaar"

"We moeten dringend constructief vooruitgang boeken in het politieke proces", zei de Italiaans-Zweedse diplomaat in zijn toespraak. Hij betreurde het gebrek aan "creativiteit" en "openheid" van de partijen om tot een wederzijds aanvaardbare oplossing te komen. Om de impasse te doorbreken, stelde De Mistura de betrokken partijen een "verdeling van het grondgebied" voor: het noorden voor Marokko en het zuiden voor het Polisario Front, rekening houdend met de "grenzen van het deel dat tussen 1976 en 1979 door Mauritanië werd gecontroleerd". In tegenstelling tot sommige landen in en buiten de regio die "enige interesse" toonden, hebben Marokko en het Polisario Front "geen bereidheid getoond om deze optie te onderzoeken", aldus de VN-diplomaat.

Volgens Irene Fernández-Molina, professor internationale betrekkingen aan de Universiteit van Exeter en Maghreb-specialist, weerspiegelen deze woorden de "wanhoop" van De Mistura en zijn "poging om druk uit te oefenen op de partijen". Ze herinnert eraan dat deze optie al in 2002 werd geopperd door de voormalige VN-secretaris-generaal Kofi Annan en zijn speciale gezant James Baker.

Isaías Barreñada, professor internationale betrekkingen aan de Complutense Universiteit van Madrid, noemt het "onrealistisch" om nu een optie te heroverwegen die eerder al was uitgesloten. Instemmen met deze oplossing zou neerkomen op het accepteren van de "illegale bezetting" van de Sahara door Marokko, aldus Barreñada. Hij benadrukt dat bij een dergelijke verdeling de stad Dakhla in het door het Polisario Front gecontroleerde deel zou vallen. Marokko is echter van plan om bijna 1,2 miljard euro te investeren in de bouw van een nieuwe haven in Dakhla, die een toegangspoort tot de Atlantische Oceaan moet worden voor de Sahel-landen.

Lees ook: VN-gezant pleit voor verdeling Sahara

"Ik betwijfel of Marokko vanuit economisch oogpunt zal toegeven", zegt Fernández-Molina, erop wijzend dat het koninkrijk meer belang hecht aan Dakhla dan aan Laayoune. Barreñada wijst op de mogelijke gevolgen van deze optie en herinnert eraan dat de verdeling van Palestina meer problemen heeft veroorzaakt dan opgelost. De escalatie van het conflict in Gaza toont aan dat het "een grote fout" was om dit gebied te verdelen in plaats van te dekoloniseren, zegt hij.